Türkiye’de Diyabet Neden Patladı?

Son 20 yılda %67 artış – Avrupa’da zirveye doğru giden bir tablo

Türkiye’de diyabet (şeker hastalığı) son 20 yılda neredeyse iki katına çıktı. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) verilerine göre erişkin nüfusta görülme sıklığı %16,6. Bu oran, Türkiye’yi DSÖ’nün Avrupa Bölgesi’nde Özbekistan’dan sonra en yüksek diyabet oranına sahip ikinci ülke yapıyor.

Diyabet Neden Bu Kadar Hızla Artıyor?

Prof. Pala ve DSÖ verilerine göre temel sorunlar:

1. Hareketsiz yaşam

• Günlük fiziksel aktivitenin azalması
• Şehirleşme ve masa başı işler
• Okullarda ve iş yerlerinde hareketi destekleyen düzenlemelerin olmaması

2. Yüksek karbonhidrat ve şeker tüketimi

• Ucuz ve kalorisi yüksek fast-food kültürü
• Şekerli içecek tüketiminin yükselmesi
• Evlerde karbonhidrat ağırlıklı beslenme

3. Nişasta bazlı şeker (NBŞ) kullanımı

• Özellikle yüksek fruktozlu mısır şurubu, tip 2 diyabet riskini artırıyor
• Obez olmayan kişilerde bile insülin direncini tetikliyor
• Türkiye’de NBŞ kullanımının yıllarca yüksek seyretmiş olması olası bir risk faktörü

4. Politika eksikliği

• Gıda düzenlemelerinde yetersizlik
• Etkili obeziteyle mücadele stratejilerinin uygulanmaması
• Sağlık Bakanlığı’nın verileri şeffaf paylaşmaması

Diyabetin Türkiye’de 20 Yıllık Değişimi (DSÖ)

Her 6 yetişkinden biri diyabet hastası.
30 yaş üzerindekilerde oran %22,2 – yani her 5 yetişkinden biri.

Avrupa ile Kıyas: Türkiye Oranın İki Katı Üstünde

2022’de 18 yaş üstü diyabet oranları:

• Fransa: %2,7
• Almanya: %6,6
• İtalya: %7,2
• İspanya: %3,6
• Yunanistan: %7,2
• Danimarka: %2,3
• İngiltere-İrlanda: %7–8
• AB ortalaması: %7–8

➡️ Türkiye: %16,6 — Avrupa ortalamasının neredeyse iki katı.

OECD Uyarıyor: Geç Tanı ve Yetersiz Takip

OECD’nin bulguları Türkiye için alarm veriyor:

• Diyabeti olanların %45’i hastalığının farkında değil.

Bu, milyonlarca kişinin tanısız yaşadığı anlamına geliyor.

• Kontrolsüz diyabet nedeniyle hastaneye yatış:

• Türkiye: 100 binde 402,6
• OECD ortalaması: 100 binde 47,3

Türkiye, OECD ülkeleri arasında kontrolsüz diyabette yaklaşık 10 kat daha kötü durumda.

Tedavi başarısında da sorun devam ediyor:

• Düzenli takip yapılmıyor
• Hasta–hekim iletişimi zayıf
• İlaç erişimi her bölgede eşit değil

Hanehalkı Araştırması: Tanı Var, Kontrol Yok

Sağlık Bakanlığı’nın 2023 araştırmasına göre:

• Diyabet tanısı almış birçok kişi kan şekerini kontrol altında tutamıyor.
• Kadınlarda ve düşük gelirli bölgelerde kontrolsüz diyabet daha yaygın.

Bu bulgular, diyabetin yalnızca tıbbi değil, sosyo-ekonomik bir sorun olduğunu da ortaya koyuyor.

Şeker Politikaları ve NBŞ Tartışması

Türkiye’de nişasta bazlı şeker (NBŞ) kullanımı uzun süredir tartışma konusu.

• 2001’de NBŞ üretim kotası %10’du
• Yıllar içinde artırılarak %15’e kadar çıktı
• 2018’de %5’e indirildi
• Son yıllarda Cumhurbaşkanı kararlarıyla %2,5 seviyesinde uygulanıyor

Prof. Pala’ya göre NBŞ tüketimi, Türkiye’deki diyabet artışında etkili olmuş olabilir ve şeker politikaları halk sağlığı odaklı yeniden düzenlenmeli.

Çocuklar Risk Altında: Çözüm Ücretsiz Okul Yemeği

• Çocukluk çağındaki kötü beslenme, ileride diyabet riskini katlıyor
• Düşük gelirli ailelerde çocuklar çoğu zaman kalorisi yüksek, besin değeri düşük yiyeceklere yönelmek zorunda
• Ücretsiz ve dengeli okul yemekleri, hem açlığı hem diyabet riskini azaltmada etkili bir çözüm olabilir

Pala’ya göre çocukları hedefleyen politikalar geliştirilmeden diyabetle mücadelede başarı sağlanamaz.

Türkiye İçin Ne Yapılmalı? (Pala’nın Önerdiği Yaklaşım)

1. Bilim temelli beslenme politikaları

• Şekerli içecek vergileri
• NBŞ kullanımını sınırlayan düzenlemeler
• Gıda etiketlemede şeffaflık

2. Etkili obeziteyle mücadele programları

• Ulusal düzeyde fiziksel aktiviteyi artıran uygulamalar
• Okul ve işyeri ortamlarının yeniden tasarlanması

3. Erken tanı ve sürekli hasta takibi

• Aile hekimliği sisteminde daha güçlü takip
• Diyabet eğitimi alan sağlık personeli sayısının artırılması

4. Sosyo-ekonomik destekler

• Ücretsiz okul yemekleri
• Gelir düzeyine göre sağlıklı gıdaya erişim destekleri

5. Şeffaf veri paylaşımı

• Bölgesel obezite ve diyabet dağılımlarının düzenli açıklanması

Sonuç: “Göstermelik kampanyalarla bu sorun çözülmez”

Prof. Pala’ya göre Türkiye’nin diyabetle mücadelede başarılı olabilmesi için:

• Uzun vadeli,
• bilimsel,
• bütüncül,
• toplumun tümünü kapsayan politikalara ihtiyacı var.

Aksi halde diyabet, Türkiye’nin önümüzdeki yıllardaki en büyük halk sağlığı sorunlarından biri olmaya devam edecek.

türkiye,diyabet,hastalığı,neden,patladı,türkiyede daybet neden patladı,diyabet hastalığı tip 2 şeker hasatalığı,şeker,şeker hastalığı,tip 2 şeker hastalığı,şeker hastalığı nedenleri,şeker hastalığı neden yükseldi,şeker hastalığı neden artıyor,türkiyede şeker hastalığı,tip 2 şeker hastalığı nedir,tip 2 şeker,şeker hastalığı neden olur,çocuklarda şeker hastalığı neden olur,çocuklarda şeker,çocuklarda obezite şeker,serda r akgün,doktor sağlık,bir dakka sağlık